Crna Gora, zemlja dvije realnosti: Luksuz za strance, nedostižan san za domaće
Dok Crna Gora iz godine u godinu gradi svoju ekonomiju na temeljima turizma — promovisanjem obale, ekskluzivnih kompleksa i sve skupljih usluga — podaci o kupovnoj moći stanovništva prikazuju sasvim drugu realnost.
Dok se bilježe rekordi u broju posjeta i prihodima od inostranih gostiju, većini građana sedam dana boravka van doma predstavlja neostvariv finansijski teret, a ne uobičajeni godišnji odmor.
Prema zvaničnim podacima Eurostata, čak 67,2 odsto građana Crne Gore nije u mogućnosti da sebi i svom domaćinstvu priušti sedmicu odmora van kuće. Praktično, sedam od deset stanovnika nema dovoljan budžet za standard koji se u većem dijelu Evrope smatra osnovnim mjerilom materijalne stabilnosti.
Dramatičan jaz u odnosu na standard Evropske unije
Uporedni podaci sa Evropskom unijom jasno ukazuju na dubinu ovog problema. U EU je u 2025. godini procenat stanovnika starijih od 16 godina koji nijesu mogli da plate sedmodnevni odmor iznosio 27,5 odsto (što znači da je 72,5 odsto građana imalo potrebna sredstva). Iako je u EU ovaj udio porastao za 0,5 procentnih poena u odnosu na 2024. godinu, i dalje je za 7,7 procentnih poena niži nego 2015.
Razlika između Crne Gore i evropskog prosjeka iznosi skoro 40 procenata, pa je udio građana koji ne mogu na odmor u Crnoj Gori više nego dvostruko veći u poređenju sa Evropskom unijom.
Turistički bum naspram kupovne moći građana
Ovi podaci su posebno apsurdni kada se uzme u obzir značaj turizma za crnogorsku privredu. Prema procjenama američkog Ministarstva trgovine, turistički sektor generiše oko 30 odsto domaćeg BDP-a. Tokom 2024. godine zabilježeno je 2,61 miliona turista i 15,59 miliona noćenja, pri čemu su strani posjetioci ostvarili čak 96 odsto ukupnog broja noćenja.
Izvještaj OECD-a Tourism Trends and Policies 2026 dodaje da su prihodi od turizma u 2024. dostigli oko 1,5 milijardi eura, dok su putovanja činila 54,6 odsto ukupnog izvoza usluga. Država koja ekonomski u velikoj mjeri zavisi od potrošnje stranaca tokom ljetovanja ima stanovništvo koje sebi taj isti luksuz ne može da obezbijedi.
Evropske razlike i regionalni kontekst
Slični izazovi postoje i u pojedinim članicama EU, gdje su razlike među državama izuzetno izražene. U 2025. godini najteža situacija zabilježena je u Rumuniji (61,4 odsto građana ne može na odmor), Grčkoj (46,6 odsto), te Bugarskoj i Mađarskoj (po 39,1 odsto). Na suprotnom kraju su Luksemburg sa samo 10,6 odsto, Švedska sa 12,4 odsto i Holandija sa 12,8 odsto stanovnika koji ne mogu platiti odmor.
Hrvatska, koja dijeli sličan ekonomski model baziran na sezonskom turizmu, bilježi da oko 33 odsto stanovnika (svaki treći) ne može da izdvoji novac za sedam dana ljetovanja. Ipak, crnogorskih 67,2 odsto ukazuje na daleko ozbiljniju krizi standarda.
Pokazatelj dubljih ekonomskih problema
Važno je napomenuti da Eurostatov indikator ne mjeri koliko je ljudi stvarno otputovalo, već procjenjuje finansijski kapacitet domaćinstva da pokrije trošak od sedam dana odsustva — bilo u zemlji ili inostranstvu, bez obzira na tip smještaja.
Stoga ovaj podatak ne govori samo o ljetovanju, već direktno oslikava nivo raspoloživog dohotka i opštu kupovnu moć. Kada skoro dvije trećine stanovništva ne može da pokrije trošak koji prevazilazi osnovne životne potrebe, statistički rast plata i turistički rekoridi ne odražavaju realno stanje životnog standarda.
Podijeljeno društvo: Turisti u sopstvenoj zemlji
Sve ovo dovodi do paradoksa u kojem se primorski kapaciteti i ugostiteljski objekti pune inostranim gostima visoke platežne moći, dok domaće stanovništvo zbog visokih cijena ostaje u svojim domovima. Turistički sektor tako postaje ogledalo podijeljene Crne Gore — one koja zavisi od visoke potrošnje stranaca i one koja sve teže uspeva da priušti ulogu turiste.