Prenatrpanost i nedostatak kadra glavni problemi u sistemu mentalnog zdravlja
Nedostatak kadra, prenatrpanost forenzičke psihijatrije, neadekvatna evidencija fiksacija i izostanak podrške nakon liječenja glavni su problemi sistema mentalnog zdravlja u Crnoj Gori, upozorio je Nacionalni mehanizam za prevenciju torture (NPM) u izvještaju za prošlu godinu.
Nedostatak kadra, prenatrpanost forenzičke psihijatrije, neadekvatna evidencija fiksacija i izostanak podrške nakon liječenja glavni su problemi sistema mentalnog zdravlja u Crnoj Gori, upozorio je Nacionalni mehanizam za prevenciju torture (NPM) u izvještaju za prošlu godinu.
Iako su pojedina odjeljenja za psihijatriju ocijenjena kao humana i uredna, Zaštitnik ljudskih prava je konstatovao da brojni propusti mogu povećati rizik od nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja prema psihijatrijskim pacijentima, piše CDM.
NPM je konstatovao da terapijski pristup u pojedinim ustanovama i dalje dominantno počiva na medikamentoznom liječenju, dok su psihosocijalne, grupne, savjetodavne i radno-okupacione aktivnosti nedovoljno razvijene, sporadične ili organizovane u ograničenom obimu.
“Takva praksa nije u potpunosti usklađena sa savremenim standardima mentalnog zdravlja, niti sa preporukama Evropskog komiteta za prevenciju torture (CPT), koji insistira na aktivnom, strukturisanom i sveobuhvatnom tretmanu pacijenata”, navodi se u izvještaju dostavljenom Skupštini Crne Gore.
NPM je posebno analizirao stanje na psihijatrijskim odjeljenjima Opšte bolnice Nikšić, Opšte bolnice Bijelo Polje i Specijalne psihijatrijske bolnice Dobrota.
Tim NPM-a je, tokom obilaska Odsjeka za psihijatriju Opšte bolnice Nikšić, ocijenio da su uslovi boravka i odnos prema pacijentima dobri i humani, uz vidljivo zalaganje zaposlenih.
Međutim, kao jedan od najvećih problema izdvojen je hronični nedostatak stručnog kadra.
“Nedovoljan broj ljekara, medicinskih sestara/tehničara i zdravstvenih saradnika direktno utiče na obim, dostupnost i kontinuitet pojedinih zdravstvenih i terapijskih usluga”, navodi se u izvještaju.
NPM je konstatovao da se radno-okupacione terapije organizuju samo dva puta sedmično, dok terapijske zajednice uopšte nijesu aktivne zbog manjka zaposlenih.
Posebnu zabrinutost izazvale su nepravilnosti u evidenciji mjera fiksacije pacijenata.
Monitoring je pokazao nepotpuno vođenje dokumentacije, bez preciznih podataka o početku i završetku restriktivnih mjera.
“Ovakva dokumentacija upućuje na mogućnost primjene produženih fiksacija bez adekvatnog nadzora i kontrole, što predstavlja ozbiljan rizik od nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja”, upozorio je NPM.
Dodatni problem predstavlja činjenica da pacijenti nemaju mogućnost svakodnevnog boravka na svježem vazduhu, iako su formalno hospitalizovani dobrovoljno.
“Iako su svi hospitalizovani na dobrovoljnoj osnovi, de facto su lišeni slobode, s obzirom na to da su vrata odjeljenja zaključana, a izlazak moguć samo uz saglasnost ljekara”, piše u izvještaju.
Odjeljenje psihijatrije u Bijelom Polju dobilo je pozitivne ocjene kada je riječ o higijeni, organizaciji prostora i odnosu osoblja prema pacijentima.
Pacijenti su, kako se navodi, iznijeli pozitivne utiske o brižnom i njegujućem odnosu osoblja.
NPM je, ipak, upozorio na problem produženih hospitalizacija, gdje pojedini pacijenti ostaju u bolnici mjesecima nakon završetka liječenja, jer nema adekvatnog sistema socijalnog zbrinjavanja.
“Država još nema uspostavljen adekvatan sistem zbrinjavanja i podrške osobama sa mentalnim smetnjama nakon otpusta iz bolnice”, navodi se u dokumentu.
Takva praksa, kako je upozorio NPM, nije u skladu sa principom najmanje restriktivnog tretmana i ukazuje na veliki društveni problem, jer porodice često nijesu spremne ili ne mogu da preuzmu brigu o oboljelim članovima.
U Bijelom Polju evidentiran je i nedostatak kontinuirane edukacije srednjeg medicinskog kadra, dok individualni planovi liječenja još nijesu sistemski uvedeni kao posebna dokumenta, uprkos ranijim preporukama CPT-a.
Kada je u pitanju Specijalna psihijatrijska bolnica Dobrota, tim NPM-a je nakon monitoringa zabilježio niz organizacionih i sistemskih problema u funkcionisanju Odjeljenja za forenzičku psihijatriju, koji direktno utiču na kvalitet tretmana, bezbjednost pacijenata i usklađenost sa standardima.
Odjeljenje raspolaže sa svega 21 krevetom, dok je u trenutku posjete bilo hospitalizovan čak 141 forenzički pacijent.
Zbog toga se forenzički pacijenti smještaju na druga odjeljenja zajedno sa osobama koje su dobrovoljno hospitalizovane, ali i sa pacijentima sa demencijama, intelektualnim smetnjama ili akutnim psihozama.
“Takva situacija povećava rizik od nasilnih incidenata, dekompenzacija i narušavanja terapijskog okruženja”, upozorava NPM.
Posebno je problematična praksa upućivanja maloljetnika sa sudskim mjerama na forenzičko odjeljenje za odrasle.
“To je u direktnoj suprotnosti sa Konvencijom o pravima djeteta i preporukama CPT-a”, konstatuje se u izvještaju.
Zaključak NPM-a je da država mora hitno sistemski reagovati kroz jačanje kadrovskih kapaciteta, razvoj servisa podrške u zajednici i unapređenje forenzičke psihijatrije.
Jedna od ključnih preporuka je da Ministarstvo zdravlja sprovede sveobuhvatnu analizu korišćenja kapaciteta nove psihijatrijske klinike Kliničkog centra Crne Gore, sa posebnim fokusom na broj dostupnih kreveta, strukturu prijema i organizaciju zbrinjavanja pacijenata sa akutnim psihotičnim stanjima sa ciljem smanjenja hospitalizacija u bolnici u Dobroti.