Rimska Budva izlazi pred javnost: Otvaraju se terme na Trgu crkava

Nekadašnje glavno mjesto okupljanja, odmora i društvenog života rimske Budve uskoro će, nakon više decenija nedostupnosti, konačno otvoriti vrata za javnost. Zahvaljujući velikom međunarodnom projektu ROMANICA, koji podržava Evropska unija, ovaj neprocjenjivi arheološki lokalitet biće konzerviran, moderno interpretiran i integrisan u kulturnu i turističku ponudu Budve.

Malo ko od brojnih prolaznika koji svakodnevno šetaju preko Trga crkava u Starom gradu uopšte naslućuje kakvo se istorijsko blago krije samo nekoliko koraka ispod njihovih stopala. Upravo na tom mjestu nalaze se rimske terme – antičko javno kupatilo koje je služilo za odmor i relaksaciju nakon dugih pomorskih putovanja, a koje je decenijama ostalo van domašaja javnosti.

Prije više vjekova, Budva je predstavljala značajan dio rimskog svijeta. Njena luka, povezana važnim pomorskim putevima, spajala je ljude, robu i ideje duž istočne obale Jadrana. Terme su u to doba bile glavno čvorište društvenog života – prostor u kojem su se susretale i isprepletale priče moreplovaca, trgovaca i zanatlija koji su gradili antičku Budvu na trgovačkim rutama Jadrana.

Iako je na ruševinama moćne imperije izrasla srednjevjekovna, a potom i moderna Budva, razorni zemljotres iz 1979. godine iznio je ovaj dio istorije ponovo na svjetlost dana. Tokom obnove Starog grada osamdesetih godina, arheolozi predvođeni rukovodiocem istraživanja prof. dr Mirkom Kovačevićem otkrili su i dokumentovali kompleks sa kadama za kupanje, ložištem i autentičnim sistemom podnog grijanja. Ipak, uprkos velikom otkriću i potonjoj konzervaciji, terme nikada nijesu bile integrisane u turističku ponudu niti otvorene za posjetioce.

Danas, dok je plato pored crkve Svete Trojice prepun života, antički dio grada ispod njega ostaje skriven. Taj dugogodišnji kontrast konačno se mijenja zahvaljujući podršci Evropske unije i realizaciji projekta ROMANICA.

Novo poglavlje za budvansku kulturno-turističku ponudu

Kroz Interreg IPA projekat „Rimsko nasljeđe koje povezuje prošlost i sadašnjost – ROMANICA“, rimske terme neće biti posmatrane samo kao izolovan arheološki lokalitet, već kao ključni dio regionalnog jadranskog narativa. Autentični ostaci biće detaljno konzervirani i otvoreni za posjete, dok će savremeni digitalni interpretativni sadržaji omogućiti posjetiocima da se povežu sa rimskim podvodnim nasljeđem i vide ono što je pod zubom vremena ostalo nevidljivo golim okom. Terme će tako postati novo, nezaobilazno mjesto susreta sa bogatom antičkom i pomorskom istorijom našeg grada.

Projekat ROMANICA je prekograničnog karaktera i usmjeren je na istraživanje, zaštitu, interpretaciju i održivu valorizaciju rimskog obalnog i podvodnog nasljeđa na prostoru Crne Gore, Hrvatske i Bosne i Hercegovine. Partnerstvo okuplja vodećeg partnera Sveučilište u Zadru, Grad Biograd na Moru, Međunarodni centar za podvodnu arheologiju u Zadru, Franjevački muzej Tomislavgrad, kao i lokalne partnere – Univerzitet Crne Gore i Opštinu Budva. U našoj zemlji projekat sprovode Centar za arheologiju pri Institutu za interdisciplinarne i multidisciplinarne studije UCG i Opština Budva.

Finansijske informacije i trajanje projekta

Realizacija projekta započela je 15. juna 2026. godine i trajaće 24 mjeseca, u okviru prioriteta održivog i inkluzivnog turizma i kulture. Projekat se kofinansira kroz program prekogranične saradnje Interreg VI-A IPA Hrvatska – Bosna i Hercegovina – Crna Gora. Ukupan budžet iznosi 1.836.681,60 eura, od čega bespovratna sredstva Evropske unije (IPA III CBC) čine 85 odsto (1.561.179,36 eura), dok preostalih 15 odsto obezbjeđuju partneri na proje

Na ruševinama antičke imperije, izrasla je srednjevijekovna i moderna Budva. Međutim, razoran zemljotres 1979. godine izneo je rimske terme na svjetlost dana. Tokom obnove Starog grada osamdesetih godina, arheolozi su pronašli lokalitet sa kadama za kupanje, ložištem i antičkim sistemom podnog grijanja. Rukovodilac istraživanja, prof. dr Mirko Kovačević je dokumentovao čitav proces. Uprkos otkriću, istraživanju i konzervaciji, rimske terme nikada nisu bile dostupne javnosti, niti integrisane u turističku ponudu grada. Rekonstruisani plato na Trgu crkava, pored crkve Svete Trojice, danas je prepun života, a ispod njega, ostao je sakriven i nedostupan deo antičke Budve. Taj kontrast se, zahvaljujući podršci Evropske unije, kroz projekat ROMANICA, sada konačno mijenja.

Interreg IPA projekat “Rimsko nasljeđe koje povezuje prošlost i sadašnjost – ROMANICA” ne tretira rimske terme kao izdvojeni arheološki lokalitet, već kao deo regionalnog, jadranskog narativa. Autentični ostaci biće konzervirani i otvoreni za javnost, a digitalni interpretativni sadržaji pomoći će posjetiocima da ih povežu sa rimskim podvodnim nasleđem i sagledaju ono što vrijeme više ne dopušta da se vidi golim okom. Terme će biti integrisane u kulturnu ponudu Budve kao novo mjesto neposrednog susreta sa njenom antičkom i pomorskom istorijom. Ovim projektom Budva dobija priliku da ispriča slojevitu priču koja je nekada živjela uz more, trgovinu i ritam rimskog Mediterana.

ROMANICA je prekogranični projekat usmjeren na istraživanje, zaštitu, interpretaciju i održivo turističko valorizovanje rimskog obalnog i podvodnog nasljeđa na području Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Crne Gore. Projekat okuplja partnere iz sve tri zemlje, vodećeg partnera Univerzitet u Zadru, Grad Biograd na Moru, Međunarodni centar za podvodnu arheologiju u Zadru, Franjevački muzej Tomislavgrad, Univerzitet Crne Gore i Opštinu Budva.

U Crnoj Gori projekat ROMANICA implementiraju Centar za arheologiju, Instituta za interdisciplinarne i multidisciplinarne studije, Univerziteta Crne Gore i Opština Budva.

Projekat je počeo 15. juna 2026. godine i traje 24 mjeseca, realizujući se u okviru prioriteta održivog i inkluzivnog turizma i kulture, kofinansiran u okviru programa prekogranične saradnje Interreg VI-A IPA Hrvatska – Bosna i Hercegovina – Crna Gora. Ukupan budžet projekta iznosi 1.836.681,60 eura, od čega sredstva Evropske unije kroz IPA III CBC program iznose 1.561.179,36 eura, odnosno 85 odsto ukupne vrijednosti projekta, dok preostalih 15 odsto obezbjeđuju projektni partneri kroz sufinansiranje.