Strategija od 19 miliona eura: Kako se Crna Gora bori protiv ekstremnih vremenskih nepogoda

Klimatske promjene već uveliko mijenjaju bezbjednosnu i razvojnu sliku Crne Gore. Ovaj proces direktno utiče na sve učestaliju pojavu ekstremnih vremenskih prilika širom države. Posljedice ovih promjena ogledaju se u drastično većem riziku od oluja, poplava, dugotrajnih suša i šumskih požara. Takođe, država se suočava sa talasima ekstremne hladnoće i obilnim sniježnim padavinama.

Dokument o mjerama prevencije i upravljanja katastrofama

Kako bi se sistemski odgovorilo na ove izazove, izrađen je ključni dokument pod nazivom “Mjere prevencije i pripremljenosti upravljanja rizicima od katastrofa u Crnoj Gori”.

U ovom aktu se naglašava da smanjenje rizika od katastrofa predstavlja jedan od glavnih preduslova za održivi razvoj zemlje. Prilagođavanje novim klimatskim uslovima postalo je prioritet za donosioce odluka.

Visoka ranjivost i strateški prioriteti države

Analize pokazuju da je Crna Gora, zbog svog geografskog položaja i reljefa, posebno ranjiva na prirodne nepogode. Zbog toga je fokus stavljen na izgradnju stabilnog sistema prevencije.

Glavni ciljevi ovog sistema su smanjenje materijalne štete i efikasna zaštita života građana. Pored toga, radi se na očuvanju životne sredine i jačanju otpornosti državnih institucija na sve češće nepogode.

Rizik od ekstremno hladnih talasa na sjeveru

Posebna pažnja u dokumentu posvećena je riziku od hladnih talasa i obilnih sniježnih padavina. Ovaj hazard ubjedljivo najviše pogađa opštine u sjevernom regionu zemlje.

U scenariju sa najtežim posljedicama, ekstremna hladnoća mogla bi da zahvati čak 87 odsto ukupne teritorije Crne Gore. Jedini dio zemlje koji bi bio pošteđen ovakvog intenziteta jeste primorje.

Scenario najgorih posljedica za sniježne padavine

Procjene stručnjaka ukazuju na to da bi visina sniježnog pokrivača u kriznim situacijama mogla da pređe 150 centimetara. Istovremeno, minimalne dnevne temperature vazduha padale bi i do minus 23 stepena Celzijusa.

Iako ovi podaci predstavljaju događaje sa relativno malom vjerovatnoćom pojave, njihov uticaj na društvo može biti izuzetno visok i opasan.

Posljedice ekstremne hladnoće na infrastrukturu i sela

Glavne posljedice ovakvog scenarija uključuju ozbiljne prekide u saobraćaju i velika oštećenja na elektrodistributivnoj mreži. Poteškoće bi se javile i u funkcionisanju telekomunikacija.

Pored blokade svakodnevnog života, pretrpjele bi i poljoprivreda i šumski ekosistemi. Ruralni krajevi bi u ovom slučaju bili potpuno izolovani od ostatka države, što zahtijeva hitno planiranje preventivnih mjera.

Suša kao najizvjesnija prijetnja za cijelu teritoriju

Kao jedan od najizvjesnijih i najstabilnijih rizika u dokumentu se izdvaja suša. Za razliku od snijega, ova nepogoda ima potencijal da stopostotno zahvati cijelu teritoriju Crne Gore.

Kada se kombinuje sa ekstremno visokim ljetnjim temperaturama i hroničnim manjkom padavina, suša dramatično povećava opasnost od hidroloških poremećaja i velikih šumskih požara.

Procjena nivoa rizika od dugotrajnih suša

U redovnim okolnostima, suša ima veliku vjerovatnoću pojave ali relativno male trenutne posljedice, pa je opšti nivo rizika prvobitno ocijenjen kao umjeren.

Međutim, u scenariju sa najgorim mogućim ishodom, rizik prelazi u kategoriju visokog. Razlog za to je njen dugoročni negativni uticaj na poljoprivredu, stočarstvo, šumarstvo i vodne resurse.

Opasnost od multirizika i poplava na jugu i u centru

Dokument posebno upozorava na sve izraženiji rizik od takozvanih kombinovanih vremenskih nepogoda. One uključuju istovremene obilne padavine, olujne vjetrove i nagli porast vodostaja.

Ovakve pojave direktno izazivaju razorne poplave. Kao geografski najugroženija područja mapirani su Prijestonica Cetinje, regija Boke kotorske, kao i kompletan obalni dio Skadarskog jezera.

Ranjivost primorskog i središnjeg regiona

Iako je vjerovatnoća pojave ovih složenih multirizika relativno mala, njihove krajnje posljedice po infrastrukturu i društvo mogu biti katastrofalne.

Zbog toga je ukupni nivo rizika za ove situacije zvanično procijenjen kao visok. Primorski i Središnji region Crne Gore označeni su kao kritične tačke ranjivosti.

Ugroženost šumskih kompleksa i kanjona Tare

U posebnom segmentu analizirani su šumski požari u specifičnim, ekološki osjetljivim zonama. Fokus je stavljen na područje kanjona rijeke Tare, gdje se nalaze zaštićeni rezervat Crna poda i Zabojsko jezero.

Riječ je o jedinstvenom području koje se nalazi pod direktnom zaštitom UNESCO-a. Upravo u tom rejonu požari se veoma često javljaju tokom sušnih ljetnjih mjeseci.

Uticaj požara na ekologiju i ljetnji turizam

Dugoročne posljedice požara u kanjonu Tare uključuju nepopravljive ekološke, ali i ogromne ekonomske gubitke. Ovi gubici najviše pogađaju sektor domaćeg turizma.

Iako je opšti rizik od požara ocijenjen kao umjeren, u najgorem scenariju on dostiže visok nivo. Razlog leži u trajnom narušavanju prirodnih ekosistema i opasnosti po zdravlje lokalnog stanovništva.

Prekogranični karakter nepogoda i regionalna saradnja

Upozorava se da većina analiziranih rizika nema samo lokalni značaj, već ima izražen prekogranični karakter. To se prvenstveno odnosi na poplave, oluje i velike šumske požare.

Zbog toga što prirodne katastrofe ne poznaju državne granice, u dokumentu se insistira na hitnom intenziviranju i podizanju nivoa regionalne saradnje sa susjednim zemljama.

Struktura definisanih mjera za odgovor na krize

Kako bi se država adekvatno suprotstavila ovim narastajućim izazovima, definisane su ukupno 42 konkretne mjere. One su podijeljene prema svojoj funkciji i namjeni.

Strukturu čini 22 mjere prevencije, 14 mjera operativne pripremljenosti, kao i po tri prekogranične i opšte mjere. Pored toga, u sistem planiranja uvedeno je još 16 potpuno novih aktivnosti.

Finansijski okvir i podrška iz evropskih fondova

Za potpunu realizaciju svih navedenih aktivnosti i mjera planiran je budžet u ukupnom iznosu od 19.242.500 eura. Država je već razvila strategiju finansiranja ovog paketa.

Veći dio ovog iznosa, odnosno više od deset miliona eura, biće obezbijeđen kroz fondove Evropske unije (EU) i donacije drugih relevantnih međunarodnih organizacija.

Prevencija kao dugoročna investicija u održivi razvoj

Na kraju, u dokumentu se zaključuje da ulaganje novca u prevenciju ne treba posmatrati kao trošak, već kao pametnu i dugoročnu investiciju u bezbjednost svih građana.

Implementacija ovih mjera direktno doprinosi jačanju otpornosti lokalnih zajednica. Na taj način se čuva kontinuitet osnovnih funkcija društva i štite prirodni resursi, sa posebnim naglaskom na zaštitu najranjivijih grupa stanovništva.