Crna Gora zaokružila pravni okvir za registraciju lokalnih akcionih grupa: Nove mogućnosti za razvoj ruralnih zajednica

Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede poziva sve lokalne inicijative koje ispunjavaju uslove propisane zakonskim i podzakonskim aktima da pokrenu postupak registracije kod ovog ministarstva. Registracija je besplatna, a pravovremeno formalizovanje lokalnih partnerstava važan je korak ka stvaranju uslova za korišćenje sredstava podrške Evropske unije kroz IPARD III program.

Objavljivanjem dva pravilnika stvoreni su uslovi za zvaničnu registraciju lokalnih akcionih grupa (LAG) i primjenu LEADER pristupa, koji lokalnom stanovništvu omogućava da aktivno učestvuje u planiranju razvoja svojih zajednica i otvara nove mogućnosti za korišćenje evropskih fondova.

Crna Gora napravila je važan korak ka uspostavljanju sistema lokalnog razvoja po evropskom modelu. Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede objavilo je Pravilnik o bližim uslovima za osnivanje, rad i registraciju lokalnih akcionih grupa („Službeni list Crne Gore“, broj 118/2026) i Pravilnik o Nacionalnoj mreži za ruralni razvoj Crne Gore („Službeni list Crne Gore“, broj 116/2026).

Time su stvoreni preduslovi da lokalna partnerstva javnog, privatnog i civilnog sektora dobiju zvanični status i aktivnije učestvuju u kreiranju razvojnih politika u ruralnim područjima.

Lokalne akcione grupe okupljaju predstavnike lokalnih zajednica, privrede, institucija i civilnog društva, koji zajednički prepoznaju potrebe svojih sredina, utvrđuju prioritete i pripremaju strategije razvoja. Suština LEADER pristupa je da razvoj dolazi „odozdo prema gore“ – iz samih zajednica, na osnovu njihovih potreba i potencijala.

Lokalna partnerstva kao pokretači razvoja

Savjetnica za programiranje IPARD programa u Direktoratu za ruralni razvoj, Kristina Radević, ističe da je uspostavljanje normativnog okvira važan korak u pripremi Crne Gore za primjenu evropskih modela ruralnog razvoja.

„Donošenjem ovih pravilnika stvareni su uslovi za formalno uspostavljanje lokalnih akcionih grupa i njihovo uključivanje u sistem ruralnog razvoja. LEADER pristup podrazumijeva da lokalne zajednice prepoznaju svoje potencijale, definišu prioritete i kroz partnerstva predlažu rješenja koja odgovaraju njihovim stvarnim potrebama. To je važan segment približavanja zajedničkoj poljoprivrednoj politici Evropske unije“, navodi Radević.

Poseban značaj ima priprema za sprovođenje mjere 5 IPARD III programa, čija se akreditacija očekuje u narednom periodu. Njena primjena trebalo bi da omogući dodatnu podršku lokalnim akcionim grupama, njihovom radu i realizaciji razvojnih inicijativa.

Podrška se, u skladu sa pravilima Programa, može odnositi na tekuće troškove funkcionisanja LAG-ova, poput zaposlenih, kancelarijskih i IT troškova, stručnih usluga i administracije, kao i na realizaciju malih projekata od značaja za lokalnu zajednicu.

Mali projekti podrazumijevaju inicijative sa IPARD III podrškom do 10.000 eura, usklađene sa prioritetima lokalne strategije razvoja. Mogu obuhvatiti organizaciju lokalnih manifestacija, nabavku opreme, unapređenje zajedničkih prostora i turističke infrastrukture, očuvanje kulturno-istorijskog nasljeđa, promociju lokalnih proizvoda i jačanje rada udruženja. Njihova svrha je da se podrže konkretne aktivnosti koje doprinose kvalitetu života i razvoju ruralnih sredina.

Od inicijative do zvanične registracije

Značajan doprinos promociji LEADER pristupa i pripremi lokalnih partnerstava dala je NVO Mreža za ruralni razvoj Crne Gore, kroz edukaciju stanovništva i jačanje kapaciteta lokalnih aktera, posebno mladih i žena.

Kroz projekat LEAD2Growth, koji se realizuje u saradnji sa organizacijama COSV i Agencijom za lokalnu demokratiju, uz finansijsku podršku Evropske unije, analizirani su potencijali opština za formiranje lokalnih akcionih grupa.Među sredinama koje su pokazale visok nivo spremnosti izdvajaju se Nikšić, Pljevlja, Berane i Andrijevica. Već su razvijene tri inicijative – LAG „Gorska vila“ u Nikšiću, LAG „Sjeverna kapija“ u Pljevljima i LAG Komovi u Andrijevici – za koje su izrađene lokalne strategije razvoja.

Interesovanje se širi i na druge djelove zemlje. Među inicijativama su „Durmitorski prsten“, „Putevi“, „Vortex“, „Luštica – Orjen“ i „Boka“, dok su aktivnosti na formiranju LAG-ova pokrenute i u više drugih opština, uključujući Berane, Danilovgrad, Zetu, Kolašin, Gusinje, Plav i Petnjicu.

Dodatni podsticaj predstavljaju aktivnosti podržane kroz javni poziv LEADER Like u okviru Agrobudžeta, koje obuhvataju edukaciju, opremanje, izradu strategija i razmjenu iskustava sa uspješnim primjerima iz regiona.

Ruralne zajednice treba da preuzmu aktivniju ulogu

Predsjednik Ruralne mreže Crne Gore, Ratko Bataković, ocjenjuje da formalizovanje lokalnih akcionih grupa otvara prostor za snažnije povezivanje lokalnog stanovništva i zajedničko planiranje razvoja.

„Najvažnije je da lokalne zajednice dobiju mogućnost da same prepoznaju svoje probleme i potencijale i da, kroz saradnju opština, privrede, udruženja i građana, kreiraju projekte koji će donijeti konkretne koristi njihovim sredinama. Registracija je važan korak, ali je jednako važno da LAG-ovi budu aktivni, da okupljaju ljude i da imaju kvalitetne strategije koje odgovaraju potrebama stanovništva“, ističe Bataković.

On dodaje da će uspješnost ovog modela zavisiti od uključivanja što većeg broja lokalnih aktera, kvalitetne pripreme projekata i sposobnosti zajednica da prepoznate razvojne ideje pretvore u održive inicijative.

U tom procesu značajnu ulogu imaće i Nacionalna mreža za ruralni razvoj Crne Gore, koja treba da doprinese povezivanju organizacija, razmjeni znanja i jačanju kapaciteta za primjenu LEADER pristupa.

Za lokalne inicijative koje ispunjavaju propisane uslove naredni korak je pokretanje postupka registracije kod Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. Registracija lokalnih akcionih grupa je besplatna, a Ministarstvo poziva sve postojeće LAG inicijative da iskoriste ovu mogućnost, formalizuju svoja partnerstva i na vrijeme se pripreme za buduće mogućnosti podrške kroz IPARD III program.

Uspostavljanjem pravnog okvira Crna Gora je otvorila novo poglavlje u organizovanju ruralnog razvoja. Pred lokalnim zajednicama sada je zadatak da izgrade funkcionalna partnerstva, pripreme kvalitetne strategije i iskoriste mogućnosti koje će donijeti evropski programi podrške.