Instagram nije izlog bez poreza: Država uvodi red u online biznis, ali ne zna koliko novca prolazi mimo sistema

Prodaja preko društvenih mreža nije izvan poreskog sistema, a od 2025. godine zakon izričito prepoznaje i prihode ostvarene preko interneta. Ipak, Poreska uprava nema posebnu statistiku o kontrolama online trgovaca niti preciznu procjenu obima neprijavljenog poslovanja na internetu. U međuvremenu, dio takve prodaje odvija se iz privatnih stanova, bez lako dostupnih podataka o tome ko prodaje, gdje se djelatnost obavlja i kako se promet naplaćuje.

Instagram profil može biti prodavnica bez izloga, magacina i prostora otvorenog za kupce. Proizvod se predstavi fotografijom ili snimkom, narudžbina stigne porukom, uplata na račun ili gotovina, a roba putuje do kupca. Za one koji na ovaj način posluju kontinuirano, činjenica da nemaju fizičku prodavnicu ne znači da su izvan poreskog sistema.

Isto važi i za drugu vrstu online zarade. Influensere i kreatore sadržaja zakon od početka 2025. godine više ne ostavlja u svojevrsnom sivom prostoru između klasičnih oblika prihoda. Izmjenama i dopunama Zakona o porezu na dohodak fizičkih lica propisano je da se izvorom oporezivog prihoda smatraju i prihodi ostvareni preko interneta, kao i prihodi od video igara.

Prema objašnjenju Poreske uprave, prihodima preko interneta smatraju se prihodi koje fizičko lice ostvari od obavljanja djelatnosti preko interneta, ukoliko nisu oporezovani po drugom osnovu. U tu kategoriju ulaze i prihodi koje influenseri i kreatori sadržaja ostvaruju od sponzorisanih objava, reklama, promotivnih saradnji sa kompanijama i affiliate marketinga.

Kod kontinuirane prodaje robe ili pružanja usluga preko društvenih mreža primjenjuje se isti zakonski okvir.

“Isti pravni okvir, član 37o do 37r Zakona o porezu na dohodak fizičkih lica primjenjuje se i na prihode koje fizičko lice ostvari kontinuiranom prodajom robe ili pružanjem usluga preko društvenih mreža ili drugih online platformi, ukoliko ti prihodi nijesu oporezovani po drugom osnovu“, navode iz Poreske uprave u odgovorima za Standard.

Za tu vrstu prihoda zakon predviđa priznate rashode u visini od 15 odsto ostvarenih prihoda. Poreska uprava navodi da „oporezivi prihod predstavlja razliku između ostvarenih prihoda i tako priznatih rashoda nastalih u istom poreskom periodu“.

Poreska obaveza utvrđuje se kroz Godišnju prijavu poreza na dohodak fizičkih lica, obrazac GPPFL, koji je za ovu namjenu dopunjen posebnim dodatkom. Lice koje ostvaruje prihod preko interneta, prema objašnjenju Poreske uprave, nije dužno da bude registrovano kao preduzetnik. Ukoliko se ipak registruje, porez se obračunava na način propisan za prihode od osnovne, odnosno dopunske preduzetničke djelatnosti.

Poreski okvir prati i način na koji se promet naplaćuje. Obaveza fiskalizacije, kako navode iz Poreske uprave, ne zavisi od toga da li prodavac robu nudi iz fizičke prodavnice ili preko ekrana telefona.

“Obaveza fiskalizacije, odnosno izdavanja fiskalnog računa za promet robe i usluga, propisana je Zakonom o fiskalizaciji u prometu proizvoda i usluga i veže se za status lica koje je, prema propisima koji uređuju izdavanje računa, dužno da za taj promet izda račun, nezavisno od toga da li se prodaja odvija u fizičkom prostoru, putem online prodavnice ili preko društvenih mreža“, navode iz Poreske uprave.

Kod internet prodaje, obaveza izdavanja računa postoji i kod gotovinskog i kod bezgotovinskog prometa, uz razlike u načinu izdavanja. Kod plaćanja putem računa poslovne banke prodavac je dužan izdati fakturu koja je fiskalizovana sa svim propisanim elementima, dok se kod gotovinskog plaćanja izdaje fiskalni račun.

Pravila su, dakle, postavljena. Problem za državu počinje tamo gdje online poslovanje postane teško vidljivo izvan samih društvenih mreža.

Neregistrovani prodavac ne mora imati poslovni prostor, tablu sa nazivom firme ili druge oznake koje bi inspekciji olakšale da utvrdi ko obavlja djelatnost. Profil može biti pod imenom brenda, komunikacija sa kupcima odvija se kroz privatne poruke, a roba se čuva u stanu.

Upravo to Poreska uprava navodi kao jedan od ključnih izazova.

“Poseban izazov u kontroli ovog segmenta predstavlja to što se neregistrovana prodaja najčešće obavlja iz privatnih prostora, bez jasnih i lako dostupnih podataka o lokaciji, identitetu prodavca ili načinu naplate, što otežava utvrđivanje identiteta i mjesta obavljanja djelatnosti“, kazali su za Standard.

Takvi slučajevi nisu izdvojeni u posebnu kategoriju poreskih kontrola. Poreska uprava navodi da online trgovinu prati u okviru redovnih i pojačanih kontrola usmjerenih na suzbijanje neformalne ekonomije.

“Poreska uprava kontinuirano prati pojave koje mogu predstavljati oblike neformalne ekonomije, uključujući i prodaju proizvoda i usluga putem interneta i društvenih mreža, u okviru redovnih i pojačanih kontrola poreske inspekcije usmjerenih na suzbijanje neformalne ekonomije“, naveli su.

Istovremeno, iz podataka Poreske uprave nije moguće izvući precizan broj kontrola koje su se odnosile upravo na online trgovce. Institucija ne vodi posebnu statistiku u kojoj bi Instagram, Facebook i druge online platforme bile izdvojene kao zasebna kategorija.

“Poreska uprava ne vodi zasebnu, izdvojenu statistiku kontrola koja bi prodaju putem društvenih mreža i online platformi prikazivala kao posebnu kategoriju. kategoriju. Ovakvi slučajevi evidentiraju se u okviru opštih kategorija utvrđenih nepravilnosti (neevidentiranje prometa robe i usluga, obavljanje djelatnosti bez opšte poreske registracije i sl.), koje čine dio redovnog izvještavanja o rezultatima poreske inspekcije“, navode iz te institucije.

Zbog toga iz zvaničnih podataka nije moguće utvrditi koliki dio kontrola otpada baš na trgovinu putem društvenih mreža, niti koliko je takvih trgovaca sankcionisano u prethodne dvije godine.

Još manje je moguće procijeniti koliko novca kroz takvu prodaju prolazi mimo poreskog sistema.

“Kada je riječ o procjeni ukupnog obima neprijavljenog poslovanja putem interneta, trenutno ne postoji precizna procjena, imajući u vidu specifičnost ovog oblika poslovanja“, odgovorili su iz Poreske uprave.

Taj podatak daje širu sliku odnosa države prema ekonomiji koja se preselila na društvene mreže. Pravni okvir postoji i obuhvata prihode influensera, kreatora sadržaja i kontinuirane online prodaje. Fiskalizacija se, takođe, ne zaustavlja na vratima klasične prodavnice. Međutim, statistika poreske administracije još ne daje zasebnu sliku veličine tog tržišta, niti njegovog neprijavljenog dijela.

Za inspekciju, društvena mreža može biti tek početna tačka, dok je za utvrđivanje nepravilnosti potrebno povezati profil sa konkretnom osobom, prostorom i prometom.

U prethodnom periodu dodatnu prepreku predstavljao je inspekcijski nadzor u privatnim prostorima u kojima se obavlja neregistrovana djelatnost.

Poreska uprava navodi da je dopunama Zakona o prekršajima omogućeno da inspektori, nakon pribavljanja naredbe od suda, mogu vršiti inspekcijski nadzor i u stanovima i drugim prostorijama u kojima se obavlja djelatnost.

Promjena zakonskih mogućnosti kontrole dolazi u trenutku kada je online trgovina već postala uobičajen kanal prodaje, a društvene mreže prostor na kojem se prepliću oglašavanje, trgovina i zarada od sadržaja. Država je poreski tretman tih prihoda preciznije definisala, ali tek treba da dobije potpuniju sliku o njihovom obimu.

Iz Poreske uprave najavljuju da će aktivnosti biti pojačane.

“U narednom periodu očekuje se intenziviranje aktivnosti na otkrivanju i sankcionisanju neprijavljenog poslovanja u ovoj oblasti, u skladu sa zakonskim ovlašćenjima i raspoloživim kapacitetima“, zaključili su u odgovorima za Standard.

Online biznis, dakle, dobija ista pravila kao i drugi oblici poslovanja, ali je kontrola složenija jer se njegov promet odvija daleko od očiju inspekcije. Prodavnica može biti Instagram profil, a poslovni prostor soba u stanu. U poreskoj statistici, međutim, taj promet još nema svoju jasnu rubriku.