Manjak domaće radne snage doveo više od 34 hiljade stranaca u Crnu Goru

Tržište rada u Crnoj Gori već godinama se suočava sa hroničnim deficitom radnika, pri čemu su turizam, ugostiteljstvo i građevinarstvo najjače pogođeni, naročito tokom ljetnje sezone. Iako zvanična statistika bilježi rekordno nisku stopu nezaposlenosti od 7,47 odsto-sa oko 24.600 lica na evidenciji, što je za oko tri hiljade manje nego prethodne godine-do kvalifikovanih i iskusnih kadrova nikada nije bilo teže doći.

Manjak radnika prisutan je u gotovo svim sektorima. Pored uslužnih i zanatskih zanimanja poput konobara, kuvara, recepcionera, zidara i tesara, tržištu sve više nedostaju i visokoobrazovani stručnjaci — ljekari, inženjeri, IT kadar, kao i profesori matematike, fizike i hemije.

Jaz između obrazovanja i potreba privrede

Jedan od ključnih razloga za ovakvo stanje jeste duboka neusklađenost obrazovnog sistema sa realnim potrebama privrede. Dok privreda zahtijeva profile koji su odmah spremni za radni proces, obrazovni sistem kreira kadrove na duži rok, pri čemu radnicima često nedostaju praktične vještine.

Sa druge strane, važan faktor predstavljaju i sami uslovi rada. Da bi privukli i zadržali domaći kadar, poslodavci moraju preispitati sopstvenu konkurentnost na tržištu, prvenstveno kroz ponudu adekvatnih zarada, obezbjeđivanje smještaja i unapređenje opštih uslova rada.

Strana radna snaga kao oslonac privrede

Nedostatak domaćih radnika sve se intenzivnije nadomješta angažovanjem stranaca. Zbog toga je od početka godine izdato više od 34 hiljade dozvola za boravak i rad, što znatno premašuje godišnju kvotu od oko 29 hiljada, budući da određene kategorije dozvola ne ulaze u kvotni sistem.

Čak 72 odsto svih izatih dozvola odnosi se na ugostiteljstvo, građevinarstvo i ostale uslužne djelatnosti, dok je geografski posmatrano 92 odsto strane radne snage koncentrisano u Podgorici i šest primorskih opština. Turizam i građevinarstvo u ovoj mjeri zavise od inostranih radnika da bi pružanje kvalitetne usluge i realizacija projekata bez njih bili gotovo nemogući.

Dugoročna perspektiva i rješenja

Izvjesno je da će potreba za stranim radnicima potrajati i tokom narednih godina. Rješenje ovog kompleksnog problema zahtijeva istovremeni rad na obuci i dokvalifikaciji domaće snage, brže prilagođavanje obrazovnog sistema zahtjevima tržišta, kao i plansko angažovanje stranaca isključivo za pozicije za koje nema dovoljno domaćih kandidata.