Višemilionski troškovi netransparentnog zapošljavanja

Opštine Bar, Berane, Kotor, Nikšić i Rožaje, te državne kompanije Barska plovidba, Regionalni vodovod Crnogorsko primorje, Rudnik uglja, EPCG Solar gradnja i Crnogorski elektrodistributivni sistem (CEDIS) nijesu posljednjih godina transparentno zapošljavali radnike, pokazala je revizija Državne revizorske institucije (DRI).

Iz DRI su kazali da sistem zapošljavanja u tim opštinama i kompanijama ne funkcioniše dovoljnoj mjeri u skladu sa zakonom, jer se često zloupotrebljavaju ugovori o djelu i privremenim poslovima, te prekomjerno angažuju zaposleni preko agencija za privremeno ustupanje, piše Pobjeda. 

Tako su tokom tri godine Rudnik uglja, EPCG Solar gradnja i CEDIS za bruto zarade ustupljenih osoba isplatili 17,8 miliona EUR i dodatnih 321,3 hiljada EUR provizije agenciji.

U periodu od 2022. zaključno sa 2024. godinom, na koji se revizija odnosi, u Rudniku je direktor, a onda i predsjednik borda direktora do oktobra 2024. bio Milan Lekić, kadar Nove srpske demokratije. Njega su ga na direktorskom mjestu zamijenili Alen Štulić, Mihailo Potpara pa polovinom 2024. godine Nemanja Laković.

EPCG Solar gradnjom su u ovom periodu rukovodili Ranko Vuksanović i Valerija Saveljić iz Građanskog pokreta URA, dok je na čelu CEDIS-a u najdužem periodu bio kadar Demokrata Vladimir Čađenović, prvo kao direktor, onda predsjednik borda direktora, a na naslijedio ga je u aprilu 2024. Vladimir Ivanovi. 

Na čelu Regionalnog vodovoda bio je Josip Đurašković iz Demokrata, Borislav Ivanković i Krsto Radović iz Demokrata od kraja 2024, a Barske plovidbe Zoran Tajić iz nekadašnjeg DF-a, Mirsad Tršić i Boris Mihailović.

„Dugotrajno i masovno angažovanje ustupljenih zaposlenih na poslovima koji imaju obilježja redovnih poslova subjekata revizije, prepoznato je kao suštinski problem koji upućuje na rizik od zaobilaženja propisa kojima se uređuju radni odnosi i zapošljavanje i stvara zavisnost od ustupljene radne snage umjesto popunjavanja radnih mjesta, po pravilu javnim oglašavanjem“, navodi se u izvještaju DRI.

Zato je kolegijum, kojim je rukovodila senatorka Vesna Mihailović sa senatorom Milanom Popovićem, dao preporuku da se pojača inspekcijski nadzor nad angažovanjem lica preko agencije, kako bi se obezbijedilo da se ovaj način angažmana koriti za privremene potrebe poslodavca, a ne kao mehanizam za prikrivanje trajnog zapošljavanja.

To je još jedna revizija koja je pokazala da se, i poslije višegodišnjeg ukazivanja da se takvi ugovori koriste samo povremeno i to za poslove koji nijesu predviđeni sistematizacijom, i dalje u značajnoj mjeri koriste kao način zapošljavanja. Osim što se na taj način u jednom dijelu gube prihodi za državni budžet, ovako angažovana lica ne uživaju sva prava iz radnog odnosa koja imaju zaposleni na osnovu ugovora o radu na određeno ili neodređeno vrijeme.

U izvještaju se navodi da Regionalni vodovod do završetka revizije nije postupio po ranijem nalogu Inspekcije rada Ministarstva rada, zapošljavanja i socijalnog dijaloga koja je ukazala da je direktor Krsto Radović nezakonito imenovan, jer nema pet godina radnog iskustva na rukovodećim pozicijama.

Ugovore o privremenim i povremenim poslovima koji se zaključuju do 120 dana za poslove koji ne zahtjevaju posebno znanje i stručnost, u Regionalnom vodovodu su zaključivali za radno mjesto koje nije zadovoljavalo te uslove, već je zahtjevalo stalno angažovanje. Tokom 2022. i 2023. godine ugovori o djelu su u većini slučajeva bili zaključeni za sistematizovana radna mjesta. 

Ipak, kako se navodi u izvještaju, tokom 2024. godine ovi ugovori su se zaključivali propisno.

U Rudniku uglja je tokom 2022. i 2023. godine zaključeno više ugovora o radu po osnovu sporazuma o preuzimanju od drugog poslodavca, uglavnom iz realnog sektora. Time je prekršen zakon, imajući u vidu da je u ovom slučaju bilo neophodno da se slobodna radna mjesta javno oglase preko Zavoda za zapošljavanje. Ti propusti su u 2024. godini, kako se navodi u izvještaju, ispravljeni.

Ugovori o djelu su Rudnik uglja od 2022. do kraja 2024. godine ukupno koštali 1,32 miliona EUR. Za te tri godine ukupno su zaključena 464 ugovora o djelu. Za isti period preko agencije je angažovano ukupno 706 osoba, bez preciziranja da li je riječ o istim licima tokom svih godina.

„Revizijom je utvrđeno da je Rudnik uglja preko agencije dugotrajno i u kontinuitetu angažovalo veliki broj lica za obavljanje poslova koji imaju karakter redovnih poslova za koja su sistematizovana radna mjesta. Za tri godine je isplaćeno za bruto zarade 5,65 miliona EUR, dok je provizija agencije iznosila nešto preko 107 hiljada EUR“, navodi se u izvještaju.

Kćerka kompanija Elektroprivrede, EPCG Solar gradnja, inicijalno je sistematizacijom za 94 radna mjesta predvidjela čak 1,88 hiljada izvršioca, ali je posljednjom izmjenom taj broj smanjen na 450, iako je broj radnih mjesta povećan na 114. Prema podacima sa kraja 2024. godine na neodređeno je bilo zaposleno 402 osobe.

„Revizijom je utvrđeno da je tokom 2024. godine 357 osoba zasnovalo radni odnos na neodređeno, 22 tokom 2023. i 21 tokom 2022. godine i to u najvećem broju slučajeva aneksiranjem ugovora o radu sa određenog na neodređeno vrijeme. Dakle, nakon isteka ugovorenog perioda, EPCG Solar gradnja je zaključivala nove ugovore sa istim licima bez javnog oglasa i u konačnom aneksirala, takođe bez javnog oglasa i bez ispunjenih uslova za transformaciju ugovora sa određenog na neodređeno vrijeme. Određeni broj zaposlenih je preuzet na osnovu sporazuma o preuzimanju, a radno iskustvo se nije utvrđivalo na osnovu potvrde o radnom iskustvu poslodavca, već uvidom u radnu knjižicu“, navodi se u reviziji.

Ta kompanija je zaključivala ugovore o privremenim i povremenim poslovima za sistematizovana radna mjesta, čime je prekršen Zakon o radu, dok je propusta bilo i sa ugovorima o djelu. EPCG Solar gradnja je preko agencije angažovala veliki broj osoba, za šta je tokom tri godine isplaćeno bruto 2,5 miliona EUR i 71,4 hiljade EUR provizije agenciji.

Revizori su ukazali da CEDIS treba da prestane sa praksom zapošljavanja putem preuzimanja zaposlenih od drugog poslodavca te da zasnivaju radni odnos na osnovu javnog oglasa na način kako predviđa Zakon o radu preko Zavoda za zapošljavanje, imajući u vidu da je riječ o državnoj kompaniji.

Na osnovu ugovora o djelu tokom 2022. godine angažovana su 173 osobe, godinu kasnije 158, a tokom 2024. ukupno 30 lica. Na to je tokom 2022. godine otišlo nešto preko milion EUR, 2023. preko 433 hiljada, dok je taj iznos u 2024. godini smanjen na nešto preko 121 hiljada. 

Revizori su utvrdili da je tokom prošle godine CEDIS prestao da zaključuje ove ugovore za sistematizovana radna mjesta. Značajna sredstva su se odlila i na račun angažovanja lica preko agencija.

„CEDIS je preko agencije dugotrajno i u kontinuitetu angažovao veliki broj osoba za obavljanje poslova koji imaju karakter redovnih poslova za koja su sistematizovana radna mjesta. Po tom osnovu CEDIS je od početka 2022. do kraja 2024. godine za bruto zarade ustupljenih osoba isplatilo 9,58 miliona EUR, dok je agenciji isplaćena provizija od 142,7 hiljada EUR“, ukazali su revizori.

Nalaz DRI je ukazao da su uprkos velikom broju sistematizovanih nepopunjenih radnih mjesta u opštinama izmjenama sistematizacija ponovo povećale broj izvršilaca.

„Strategijom za borbu protiv korupcije 2024-2028. u Crnoj Gori, zapošljavanje u javnom sektoru prepoznato je kao jedna od oblasti na koju se treba fokusirati zbog neprimjerenih uticaja korupcije pri zapošljavanju. Stalne izmjene i dopune pravilnika o sistematizaciji, kadrovskih planova i reorganizacija sekretarijata i službi, definitivno je pojava kojoj treba posvetiti pojačanju pažnju“, rekli su iz DRI.

Revizori ukazuju da opštine prilikom izmjena sistematizacija moraju utvrditi kriterijume, sugerišući i da bi Vlada trebalo da donese akt kojim bi ograničila broj sistematizovanih radnih mjesta u opštinama u skladu sa brojem stanovnika.

Te opštine su, kako se navodi, takođe koristile ugovore o djelu za sistematizovana radna mjesta. Neophodno je, smatraju revizori, uspostaviti kontrolne procedure radi prevencija ponavljanja utvrđenih nepravilnosti. Isto se odnosi i na ugovore o privremenim i povremenim poslovima. DRI je opštinama naglasila da visoki rukovodni kadar moraju zapošljavati na osnovu javnog konkursa uz napomenu da v. d. status može trajati najduže do šest mjeseci.

DRI je sa rezultatima ove revizije upoznala i Vladu, Ministarstvo rada, zapošljavanja i socijalnog dijaloga i Inspekciju rada radi preduzimanja mjera na uspostavljanju održivog pravnog okvira i odgovornosti u zapošljavanju u javnom sektoru. Osim toga, izvještaj je upućen i Odboru za ekonomiju, finansije i budžet te Zajednici opština. 

Opštine i preduzeća imaju rok da do 2. oktobra revizorima dostave plan aktivnosti, a do početka februara iduće godine i izvještaj o realizaciji datih preporuka.