ZHMS: Novi podaci za proučavanje seizmičnosti i geohazarda u južnom Jadranu

Zavod za hidrometeorologiju i seizmologiju (ZHMS) Crne Gore učestvovao je u realizaciji međunarodnog naučno-istraživačkog projekta TRACE (South Adriatic Passive Seismic Experiment), koji je sproveden od 20. maja na području južnog Jadrana.

TRACE je rezultat međunarodne saradnje Instituta za morske nauke Nacionalnog savjeta za istraživanja Italije (CNR-ISMAR), Nacionalnog instituta za geofiziku i vulkanologiju Italije (INGV), ZHMS iz Crne Gore (ZHMS), Univerziteta u Modeni i Ređo Emiliji (UniMORE) , Univerziteta Dalhousie (NFSI) i Univerziteta u Zagrebu (PMF).

-Glavni cilj projekta je unapređenje pokrivenosti seizmološkim mjerenjima u južnom Jadranu i omogućavanje preciznijeg lociranja podmorskih seizmogenih izvora, koji su često znatno udaljeni od seizmoloških stanica za monitoring, koje se nalaze na kopnu.

U tu svrhu, tokom kampanje izvršeno je postavljanje mreže širokopojasnih seizmometara na morskom dnu (Broad Band Ocean Bottom Seismometers – BBOBS), koji će tokom najmanje godinu dana registrovati seizmičku aktivnost južnog Jadrana. Ovo ujedno predstavlja i prvo uspostavljanje mreže BBOBS instrumenata u najdubljim djelovima Jadrana.

Pored uspostavljanja mreže za pasivni seizmički monitoring, sprovedena su multibeam batimetrijska snimanja morskog dna, akvizicija visokorezolucionih seizmičkih refleksionih profila (CHIRP Sub-Bottom Profiler), CTD oceanografska mjerenja, kao i uzorkovanje sedimenata pomoću klipnog korera.

Prikupljeni podaci omogućiće detaljnije proučavanje strukture Jadranske ploče, aktivnih rasjednih sistema, deformacija morskog dna i sedimentacionih procesa u južnom Jadranu-navode iz ZHMS.

Naučni ciljevi projekta obuhvataju karakterizaciju tektonske strukture Jadranske ploče sa posebnim fokusom na dubokovodni dio južnog Jadrana i njegovu povezanost sa aktivnim deformacionim zonama jugoistočnog Jadrana, istraživanje seizmotektonskih procesa povezanih sa zemljotresom iz februara 2024. godine, analizu savremene seizmičnosti i aktivnih tektonskih procesa u regionu, kartiranje deformacija morskog dna u području epicentralne zone navedenog zemljotresa, kao i utvrđivanje prisustva, starosti i karakteristika turbiditnih naslaga i podmorskih masovnih pokreta u najdubljim djelovima Južnojadranske kotline.

Iz ZHMS u realizaciji projekta učestvovala je Milena Tomanović, načelnica Odsjeka za analizu i obradu seizmoloških podataka.

Tokom istraživačke plovidbe bila je zadužena za saradnju sa BBOBS inženjerima, praćenje i nadzor operacija spuštanja, relokacije i podizanja seizmometara sa morskog dna, akviziciju geofizičkih podataka, kao i kontrolu kvaliteta prikupljenih podataka.

Očekuje se da će rezultati projekta značajno doprinijeti unapređenju procjene seizmičke i tsunami opasnosti za obalne oblasti Italije, Hrvatske i Crne Gore, smanjenju rizika po postojeću podmorsku infrastrukturu, uključujući energetske i telekomunikacione kablove, kao i planiranju budućih offshore energetskih i infrastrukturnih projekata.

-Integracijom novih podataka sa postojećim kopnenim seizmološkim i geofizičkim bazama podataka biće omogućen razvoj prvog sveobuhvatnog modela dubokih i plitkih geodinamičkih procesa koji oblikuju Jadransku ploču i njeno okruženje.

-Poseban značaj projekta ogledaće se u unapređenju saznanja o aktivnim rasjednim sistemima, deformacijama morskog dna, podmorskim klizištima i drugim geohazardima u južnom Jadranu, naročito na području južne Hrvatske i Crne Gore, koje predstavlja jedno od seizmički najaktivnijih područja Mediterana.

Dugoročno, rezultati projekta doprinijeće jačanju kapaciteta za monitoring seizmičke aktivnosti, unapređenju procjene prirodnih rizika i razvoju buduće geofizičke infrastrukture za istraživanje duboke strukture Zemlje u Jadranskom regionu.

Učešće ZHMS u projektu TRACE predstavlja značajan doprinos međunarodnoj naučnoj saradnji u oblasti seizmologije, geofizike i geologije mora, kao i daljem jačanju istraživačkih i stručnih kapaciteta Crne Gore u proučavanju seizmičkih procesa i procjeni geohazarda u Jadranskom region-zaključuju iz ZHMS.