Rajić: Nezavisna kulturna scena u CG godinama zapuštena

Nezavisna kulturna scena u Crnoj Gori već godinama se suočava sa sistemskim zanemarivanjem, finansijskom nestabilnošću i diskriminatorskim zakonskim okvirima, poručila je Tanja Rajić iz nevladine organizacije „Expeditio“ tokom gostovanja u emisiji „Otvoreno“ Televizije Budva.

Povod za reakciju 26 nevladinih organizacija iz oblasti kulture, koje su nedavno uputile dopise ključnim evropskim institucijama, jeste nacrt novog Zakona o kulturi koji je trenutno na javnoj raspravi, ali i višedecenijsko nezadovoljstvo odnosom države prema civilnom sektoru u ovoj oblasti.

Apel evropskim adresama zbog sistemske diskriminacije

Dopis je upućen Savjetu Evrope, Delegaciji Evropske unije u Crnoj Gori, organizaciji Europa Nostra i nadležnim sekretarijatima evropskih institucija kako bi se međunarodna zajednica detaljno informisala o uslovima u kojima djeluju crnogorski kulturni akteri.

„Ovim dopisom željeli smo da ukažemo na okolnosti u kojima funkcioniše nezavisna kulturna scena u Crnoj Gori. Povod je javna rasprava o nacrtu novog zakona o kulturi, ali stvarni razlog je to što smo godinama, da ne kažem decenijama, duboko nezadovoljni načinom na koji se država odnosi prema organizacijama civilnog društva u kulturi. Važeći zakon, čiji je novi nacrt na javnoj raspravi, u velikoj mjeri je doprinio tome da stanje na sceni bude ovako loše“, istakla je Rajić.

Ona je podsjetila da su organizacije još prije deset godina upućivale slične apele resornom ministarstvu, ali da je adekvatna reakcija nadležnih institucija u potpunosti izostala.

Zahtjev za produženje javne rasprave za najmanje 30 dana

Govoreći o samom procesu donošenja novog zakona, Rajić je naglasila da je tajming javne rasprave izuzetno nepovoljan jer obuhvata avgust — mjesec kada je većina kulturnih radnika preopterećena obavezama u okviru turističke sezone ili na godišnjim odmorima.

„Uputili smo zahtjev Ministarstvu kulture i medija da produži trajanje javne rasprave za minimum 30 dana i da se poveća broj javnih konsultacija. Ministarstvo je najavilo samo jedan okrugli sto u trajanju od dva sata, što navodi na zaključak da se participacija javnosti sprovodi samo radi zadovoljenja forme, a ne sa ciljem dobijanja kvalitetnih preporuka“, kazala je Rajić, pozivajući se i na preporuke Venecijanske komisije o važnosti suštinske uključenosti svih aktera.

Izmjena spornog člana i neregularnost u raspisivanju konkursa

Jedan od ključnih problema na koje ukazuje civilni sektor jeste eksplicitna zabrana učešća nevladinim organizacijama na javnim konkursima Ministarstva kulture i medija, što je zadržano i u novom nacrtu zakona.

„U važećem zakonu, kao i u novom nacrtu, provlači se član koji nedvosmisleno kaže da nevladine organizacije nemaju pravo učešća na javnim konkursima Ministarstva kulture i medija. To je apsolutni izuzetak i direktna diskriminacija. Sa druge strane, omogućeno je učešće profitno orijentisanim subjektima (d.o.o.), dok su neprofitne organizacije, koje su nosioci brojnih kulturnih praksi, potpuno isključene“, upozorila je Rajić.

Dodatni problem predstavlja i nepoštovanje Zakona o nevladinim organizacijama, kojim je predviđeno izdvajanje 0,3 odsto državnog budžeta za projekte NVO u oblasti kulture.

„Ministarstvo kulture i medija je u posljednjih šest godina svega dva puta dodijelilo sredstva po tom osnovu. Prema našim proračunima, nezavisna scena je na taj način oštećena za oko milion i po eura. Time se direktno ugrožava kontinuitet rada udruženja i onemogućava izgradnja kapaciteta za učešće na evropskim fondovima“, navela je ona.

Nezavisna scena donosi novu vrijednost i inovacije

Rajić je istakla da nezavisna kulturna scena donosi specifičnu društvenu vrijednost jer u kulturni život unosi eksperiment, neposredan rad sa građanima i međusektorsko povezivanje koje javne ustanove rijetko sprovode.

„Ako država ne ulaže u nezavisnu scenu, ona ostaje zapuštena i atomizovana, oslonjena isključivo na entuzijazam i volonterizam pojedinaca. Mi smo i dalje otvoreni za dijalog i želimo da budemo kritički partner institucijama kako bi se stvorili uslovi za razvoj ukupnog sektora i povećala konkurentnost crnogorske kulture na međunarodnom nivou“, zaključila je Rajić.