Četiri od deset slučajeva raka mogu se spriječiti uz zdrave navike i napredak nauke

Zdrave životne navike, rano otkrivanje i napredak medicine ključni su u borbi protiv malignih bolesti, dok vještačka inteligencija ubrzava razvoj potencijalnih novih ljekova, poručeno je sa Dana pismenosti o raku. Događaj je u okviru evropskog projekta CRTIN organizovalo Crnogorsko udruženje medicinskih onkologa (CUMO).

Prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) i Međunarodne agencije za istraživanje raka (IARC), oko 37 odsto novih slučajeva raka u svijetu tokom 2022. godine bilo je povezano sa uzrocima koji se mogu spriječiti — primarno pušenjem, konzumacijom alkohola, gojaznošću, fizičkom neaktivnošću, zagađenjem i infekcijama.

Profesor molekularne biologije na Univerzitetu u Torontu, prof. dr Igor Štagljar, naglasio je da se promjenom ponašanja može direktno uticati na nastanak bolesti.

„Četrdeset odsto svih slučajeva raka uzrokovano je stvarima koje možemo promijeniti“, poručio je Štagljar, ukazujući na značaj neprerađene hrane, smanjenja duvana i alkohola te redovne fizičke aktivnosti.

On je posvetio posebnu pažnju ulozi vještačke inteligencije u razvoju ljekova. Štagljar je predstavio istraživanje svog tima koji je, primjenom AI algoritama, za svega nekoliko sedmica razvio prototipove molekula usmjerenih na KRAS protein, za šta bi u tradicionalnom pretkliničkom radu bile potrebne godine.

„Vještačka inteligencija više nije naučna fantastika. Ona je već danas stvarnost koja iz temelja transformiše biomedicinu“, istakao je Štagljar.

O značaju mediteranske ishrane, smanjenju unosa crvenog i prerađenog mesa te većoj upotrebi maslinovog ulja i ribe govorila je dr Enisa Kujundžić iz Instituta za javno zdravlje Crne Gore.

Stručnjaci su se osvrnuli i na izazove u praksi. Dr Tomi Marković naglasio je važnost empatične i jasne komunikacije sa pacijentima, dok je psihijatrica dr Zorica Barac Otašević ukazala na potrebu razbijanja straha od skrininga, napominjući da poziv na pregled ne znači dijagnozu, već šansu za pravovremenu provjeru.

Predsjednica NVO Lantana Sanja Jušković upozorila je da preventivne aktivnosti moraju trajati tokom cijele godine i biti dostupne i u ruralnim sredinama. Izvršna direktorica NVO Juventas Ivana Vujović ukazala je na problem dezinformacija na internetu kojima su pacijenti podložni, dok je predsjednik CUMO-a dr Nikola Milašević podsjetio na kontinuitet rada tog udruženja u edukaciji, promociji skrininga i borbi protiv kasnog javljanja pacijenata ljekaru.