Tajne crkve Svetog Ilije na Plagentima

Institut za biologiju mora, jedina naučno-istraživačka ustanova u Crnoj Gori posvećena isključivo proučavanju mora, ove godine obilježava 65 godina od osnivanja. Tim povodom iz ove ustanove započeli su serijal od 65 objava tokom 2026. godine u kome će sažeto podijeliti zanimljivosti iz djelovanja Instituta, od osnivanja do danas.

Objave će izlaziti na svakih pet dana, sve do 10. decembra 2026, uoči same godišnjice.

Na vrhu poluostrva Plagenti, na uzvišenju iznad mora, u neposrednoj blizini Instituta, nalazi se crkva Svetog Ilije. Na stijeni u moru, podno same crkve, nalazi se i veliki kameni krst. Tačno vrijeme izgradnje crkve nije poznato, a ne postoje ni sačuvani arhivski izvori o njenom nastanku.

Prema nekim podacima, crkva datira čak iz X/XI vijeka, a sadašnja građevina datira iz XIII vijeka. Njene karakteristike ukazuju na romanički period, ali se ne isključuje ni preromanički. Sama crkva je jednobrodna, sa širokom i plitkom apsidom, izgrađena od lomljenog kamena i pokrivena kamenim pločama. Poluobličast svod oslanja se na dva bočna luka za ojačanje, koji dijele prostor na tri traveja, od kojih je srednji najširi. U unutrašnjosti crkve očuvani su tragovi freskoslikarstva. Za vrijeme obnove palate Radoničić 1939. godine, restaurirana je i crkva Svetog Ilije.

Ova crkva bila je u vlasništvu Kotorske opštine do 1808. godine, kada je prodata porodici Radoničić iz Dobrote. Kasnije su vlasnici crkvu poklonili Kotorskoj biskupiji, a porodice nekadašnjih vlasnika i danas je obilaze 20. jula svake godine, kada se obilježava Sveti Ilija po rimokatoličkoj tradiciji, saopštavaju iz Instituta za biologiju mora.