Zašto ima tako mnogo zvijezda padalica u novembru i decembru
Meteorska kiša Leonidi dostići će vrhunac u utorak, dok nas u decembru očekuju Geminidi. Saznajte zašto nastaju ovi nebeski spektakli i kako da ih najbolje posmatrate.
Kraj godine je sjajno vrijeme za posmatrače zvijezda i ljubitelje svemira.
Meteorska kiša Orionidi dešava se u oktobru, a Leonidi vrhunac doživljavaju sredinom novembra.
U decembru stižu Geminidi, koje će trajati više od dvije nedjelje, doživjevši vrhunac sredinom mjeseca.
Mogli biste čak da vidite 40 ili 50 meteora na sat ako imate sreće.
Šta izaziva zvijezde padalice?
Meteori - koji se nazivaju još i zvijezdama padalicama - jarke su štrafte svjetla koje često mogu da se vide kad komadi svemirskog kamenja ulete u Zemljinu atmosferu i sagore.
Ti komadi mogu da variraju po veličini, kaže Ričard Mojsl, šef Kancelarije za planetarnu odbranu pri Evropskoj svemirskoj agenciji (Esa).
„Što su veći, to su jarkiji“, kaže on.
„Najveći dio vremena mjere se u milimetrima - oni čine male zvijezde padalice. Kad postanu veličine loptice za golf, zaista postanu primjetni.
A jednom kad prerastu loptice za golf, postanu spektakularni. Postanu male vatrene lopte.“
Do zvijezda padalica može doći bilo kad. Prema Nasi, procjenjuje se da 44.000 kilograma materijala padne na Zemlju svakog dana, a većina se dezintegriše u atmosferi.
Ali ponekad učestalost meteora dramatično poraste i tad se to naziva meteorskom kišom.
To se dešava kad Zemlja prolazi kroz putanju krša koji je za sobom ostavila kometa.
Komete su lopte leda, prašine i kamenja zaostale iz vremena nastanka Sunčevog sistema, koje sada orbitiraju oko Sunca.
Razlog zašto postoje učestale meteorske kiše u novembru i decembru svake godine je što tad Zemlja prolazi kroz tragove koje za sobom ostavljaju određene komete.
Na primjer, meteorsku kišu Orionidi u oktobru izaziva krš Halejeve komete, a meteorsku kišu Leonidi krš od Komete 55P/Tempel-Tatl.
Ali Mojsl kaže da to nije samo zbog deobe krša – to je i zbog posmatračke pristrasnosti, makar na sjevernoj hemisferi, gdje tada dolazi zima.
„Sada noć postaje duža od 12 sati… i mi možemo da vidimo male čestice“, kaže on.
„Lakše ih je primijetiti u zimskim mjesecima.“
Kada je sljedeća meteorska kiša?
Naredna meteorska kiša su Leonidi. Ona se već dešava - počela je 6. novembra i trajaće ostatak mjeseca.
Međutim, noć njenog vrhunca je između 17. i 18. novembra.
Otprilike svake 33 godine dolazi do meteorske oluje kada, u zavisnosti od vaše lokacije na Zemlji, možete da vidite stotine do hiljade zvijezda padalica na sat.
To se dešava zbog prirodne fluktuacije u gustini meteora, kao i koliko blizu Zemlja prolazi pored orbite komete, kaže Mojsl.
Ali posljednja meteorska oluja Leonida bila je 2002. godine, tako da je nećemo vidjeti ove godine.
Tačan broj meteora u običnoj kiši može da varira, ali možemo da vidimo i do 15 njih na sat na vrhuncu ove godine, prema Nasi.
Kako vidjeti meteorsku kišu Leonida?
Geminidi su vidljivi širom planete gdje god da je vedro nebo, a meteori najbolje mogu da se vide tokom noći i u satima pred zoru.
Kao i u slučaju Leonida, treba naći oblast daleko od svjetlosnog zagađenja i leći ravno na leđa, gledajući pravo u nebo iznad vas.
Ali za Geminide, radijant je sazviježđe Strelca, tako da pokušajte da okrenete leđa njemu prije nego što legnete.
A da biste vidjeli i Leonide i Geminide, Mojsl preporučuje da se utoplite i budete strpljivi - i da budete u „dobrom društvu“ dok čekate.
„To je najkorisniji savjet - da vodite lijepe razgovore“, kaže on.
Da biste dobili najbolji pogled, želite da radijant bude iza vas, objašnjava Mojsl. Meteori će izgledati duži na nebu.
Za Leonide, radijant je sazviježđe Lava, koje možete pronaći uz pomoć aplikacije nebeska mapa na vašem telefonu.
„Pogledajte radijant, potom se okrenite i, ako možete, lezite tako da budete u što vodoravnijem položaju... a onda pogledajte gore i one će doći iz radijanta i letjeti vam iznad glave“, kaže on.
On takođe kaže da je pronalaženje mjesta bez previše svjetlosnog zagađenja ključno. Takođe, pokušajte da se oduprete iskušenju da gledate u telefon, jer će zbog toga vaše oči biti manje osjetljive u mraku.
Meteorska kiša Geminida
Geminidi traju od 4. do 17. decembra, ali njihov vrhunac je u noći 13-14. decembra.
Ima mnogo više meteora kod njih nego u meteorskoj kiši Leonida - prema Nasi, možete da očekujete da ih vidite 40 do 50 na sat ako su uslovi dobri.
Za razliku od većine meteorskih kiša, koje dolaze od kometa, Geminidi zapravo potiču od asteroida zvanog 3200 Faetont, koji orbitira oko Sunca otprilike svake 1,4 zemaljske godine.
Zbog ovog drugačijeg porijekla one su koncentrisanije od Leonida, kaže Mojsl.
Kako vidjeti meteorsku kišu Geminida
Geminidi su vidljivi širom planete gdje god da je vedro nebo, a meteori najbolje mogu da se vide tokom noći i u satima pred zoru.
Kao i u slučaju Leonida, treba naći oblast daleko od svjetlosnog zagađenja i leći ravno na leđa, gledajući pravo u nebo iznad vas.
Ali za Geminide, radijant je sazviježđe Strelca, tako da pokušajte da okrenete leđa njemu prije nego što legnete.
A da biste vidjeli i Leonide i Geminide, Mojsl preporučuje da se utoplite i budete strpljivi - i da budete u „dobrom društvu“ dok čekate.