Kako će „Euro model“ finansiranja uticati na zanatstvo u Crnoj Gori i Budvi: Rizici, stres-test i strah od sive zone

Najava prelaska na takozvani „euro model“ finansiranja od 1. januara izazvala je snažnu zabrinutost u privrednom sektoru, naročito među zanatlijama i malim preduzetnicima. Govoreći za program Radio Budve, Boris Marđonović iz Zanatske komore Crne Gore upozorio je na ozbiljne posljedice koje ovaj model može donijeti poslovanju, sa posebnim akcentom na specifične izazove sa kojima se suočava privreda u Budvi.

Negativan stav Komore i rezultati stres-testa

Iz Zanatske komore Crne Gore odmah su reagovali na najavljeni plan, iznoseći izrazito negativan stav prema „Euro modelu“ i potkrijepljujući ga podacima iz obavljenog stres-testa. Marđonović podsjeća da je u Crnoj Gori registrovano 39.055 privrednih subjekata koji zapošljavaju oko 103.000 ljudi, dok samo u Budvi posluje 6.760 privrednih subjekata sa 12.286 prijavljenih zaposlenih.

Analiza zasnovana na bilansima pokazuje da u Budvi dominiraju mikro i mala preduzeća:

3.041 privrednik je samozaposlen (sa jednim zaposlenim).

541 privrednik ima dva zaposlena.

Najčešća kategorija (sa 3 do 9 zaposlenih) broji 573 privrednika.

Srednjih i velikih preduzeća je znatno manje, pri čemu samo četiri firme u Budvi imaju više od 250 zaposlenih.

Dodatni troškovi i rizik od gašenja radnih mjesta

Prema riječima Marđonovića, primjena „Euro modela“ za samozaposlene i male privrednike znači skok obaveza za plate od oko 7.700 eura godišnje po radniku, s obzirom na to da je za kadar sa srednjom školom minimalna plata predviđena na 1.250 eura.

„Kada vidimo ove brojke, znamo apsolutno da je to jako teško obezbijediti. S obzirom na sezonalnost, niske prihode i platežnu moć građana, firme koje se i sada teško pokreću i rade u minusu nemaju način da izdrže ovaj namet,“ istakao je Marđonović.

On upozorava da privrednici ovakve troškove mogu pokušati da prebrode jedino značajnim podizanjem cijena usluga ili, što je još opasnije, prelaskom u sivu zonu poslovanja. Iako država vjerovatno neće masovno uvoditi stečajeve, zaposleni ili poverioci kod firmi sa većim brojem radnika mogli bi pokrenuti stečajne postupke ukoliko obaveze postanu neizdržive.

Alternativna rješenja i izostanak evropskih standarda

Zanatska komora se u novonastaloj situaciji fokusirala na pružanje konkretnih usluga i kreiranje strategija opstanka, uključujući programe za primjenu vještačke inteligencije koja bi zanatlijama pomogla da nadomjeste nedostatak radne snage u administraciji, marketingu i prodaji.

Komentarišući evropsku praksu, Marđonović naglašava da se u Crnoj Gori ne primjenjuju osnovni principi Evropske unije, poput onih iz Small Business Act-a koji nalaže pravilo „Think small first“ (prvo misli na male). Takođe, upozorava da domaći privrednici zbog neusklađenih kvalifikacija i nedostatka majstorskih ispita neće moći u potpunosti da iskoriste prednosti prekograničnog pružanja usluga i jedinstvenog evropskog tržišta.

Pouke iz prošlosti i apel donosiocima odluka

Podsjećajući na negativna iskustva iz drugih zemalja, poput Mađarske 2000. godine kada je vještačko podizanje plata ugasilo između 60% i 70% privrednih subjekata, Marđonović upućuje apel donosiocima odluka da strategije kroje realnije i u skladu sa stvarnim stanjem na terenu.

„Zanatlije su izdržale i embargo, i radile kad nije bilo struje, i izdržaćemo mi i ovo. Ali ono što je bitno jeste da ipak donosioci odluka malo prizemnije donose te odluke, jer bolje je mala plata i sigurno radno mjesto nego visoka plata bez radnog mjesta,“ zaključio je Marđonović.