Najava programa XL festivala „Grad teatar“ za ponedjeljak, 13. jul
Otvaranjem izložbe „Reč i misao. Velika apstraktna slika“ autorke Irene Lagator Pejović u ponedjeljak, 13. jula, u crkvi „Santa Maria in Punta“, sa početkom u 21 čas, otpočeće likovni program XL festivala „Grad teatar“. Kustos izložbe je Branislav Dimitrijević.
Kako Irena Lagator Pejović navodi u pratećem tekstu izložbe: “Reč i misao. Velika apstraktna slika je zidna instalacija sastavljena od knjiga iz džepne edicije Reč i misao izdavačke kuće Rad (1959–2009), koja je u socijalističkoj Jugoslaviji imala ključnu ulogu u demokratizaciji znanja, književnosti i umjetnosti. Knjige, dostupne publici za čitanje, svojim uniformnim crvenim koricama formiraju monohromatsku površinu koja podsjeća na apstraktnu sliku, ukidajući razlike između visoke umjetnosti i masovne kulture. Ističući književnost kao umjetnost i kvalitet prevoda kao esencijalnu poslijeratnu infrastrukturu, instalacija kritički propituje neoliberalnu tržišnu logiku savremene umjetnosti, predlažući alternativu: umjetnost kao kolektivni resurs koji otjelovljuje brigu, pluralnost, jednakost i pristupačnost kao sredstva reprezentacije.
U pitanju je drugo po redu izvođenje date instalacije, koja je premijerno bila postavljena u Salonu muzeja Savremene umetnosti u Beogradu (2025/26) u okviru izložbe Popis: materija, umjetnost, kapitalizam (kustos: Miroslav Karić), gdje je dobila izuzetnu recepciju publike i stručne javnosti. Za prostor “Grada teatra” u Budvi, instalacija će biti prilagođena prostoru desakralizovane bazilike Santa Maria in Punta iz IX vijeka, u kojoj su pored preplitanja arhiektonskih karakteristika romanike, gotike, i baroknih elemena u kamenoj plastici, nekada prepisivani rukopisi antičkih, grčkih i latinskih autora, dok se kultura autohtonog stanovništva takođe izučavala”.
Autorka takođe daje odgovor i na pitanje Zašto Grad teatar i zašto jubilarna godina: “Festival Grad teatar osnovan je 1987. godine, u trenutku kada je kulturna infrastruktura koja je proizvela ove knjige još postojala, ali je politički i ekonomski sistem koji ju je održavao već bio u procesu raspada. Postaviti 40 godina kasnije, na jubilarnom izdanju festivala, instalaciju od knjiga iz tog istog sistema znači fizički donijeti materijalnu supstancu jednog nestalog svijeta na mjesto koje je nastalo na samom pragu njegovog nestanka. Knjige u tom prostoru postaju dvojni spomenik: i onome što je napisano u njima, i onome što se dogodilo sa zajednicom koja ih je čitala.
Na festivalu 2026. biće prisutne tri generacije publike: oni koji pamte ove knjige jer su ih imali, oni koji su ih vidjeli u kućnim bibliotekama svojih roditelja ali ih rijetko čitali, i oni koji ih nikada nijesu upoznali. Dijalog između ove tri generacije pred istom instalacijom jeste sam po sebi čin kulturnog sjećanja al istovremeno i kritičko propitivanje uslova u kojima savremenost jeste dominantno tehnološki oblikovana”.
Realizacija ove instalacije omogućena je zahvaljujući ljubaznosti i saradnji sljedećih biblioteka: Nacionalne biblioteke „Đurđe Crnojević“, Cetinje; JU Narodne biblioteke i čitaonice „Njegoš“, Cetinje; Biblioteke Osnovne škole „Stefan M. Ljubiša“, Budva; Gradske biblioteke, Tivat; Gradske biblioteke i čitaonice, Kotor; Narodne biblioteke „Radosav Ljumović“, Podgorica, kao i brojnih privatnih kolekcija.
Izložba će biti otvorena do 1. avgusta.