Rekordni skok cijena goriva u EU: ECB najavljuje da će dizel dostigći pik u oktobru
Cijene benzina i dizela u Evropskoj uniji dostigle su istorijski maksimum, pokazuju najnoviji podaci Evropske komisije.
Prosječan trošak punjenja rezervoara od 50 litara sada iznosi oko 103 eura za benzin i 108 eura za dizel, što su najviši iznosi zabilježeni u protekle dvije decenije. Ovaj skok maloprodajnih cijena direktno podstiče inflatorne pritiske, pa je inflacija cijena energije u eurozoni porasla sa 10,3 odsto u julu na 14,3 odsto u avgustu. Sredinom septembra, ponderisani prosjek cijena u EU dostigao je 2,063 eura po litru za benzin i 2,159 eura za dizel, uz drastične razlike među članicama — od najjeftinije Malte do najskuplje Danske i Finske.
Glavni pokretač višegodišnjeg rasta cijena jeste sukob na Bliskom istoku koji je poremetio pomorski transport kroz Ormuski moreuz. Sirova nafta tipa Brent, koja je prije rata koštala oko 72 dolara po barelu, u pikovima je prelazila 126 dolara, dok se ugovorima za naredni mjesec trguje iznad 104 dolara. Snabdijevanje Evrope dodatno je ugroženo nakon što je Saudi Aramco obavijestio evropske rafinerije da im u oktobru neće isporučiti ugovorene količine nafte zbog napada na ključni naftovod prema Crvenom moru. Od početka 2026. godine, benzin u EU poskupio je za oko 29 odsto, a dizel za gotovo 40 odsto.
Pored cijene sirove nafte, na konačan iznos na pumpama sve više utiču rastući troškovi prerade i rafinerijske marže. Dok su marže na benzin vrhunac dostigle u avgustu, stručnjaci Evropske centralne banke najavljuju da će marže na dizel dostići svoj maksimum u oktobru. Prema procjenama ECB-a, rafinerijske marže sredinom septembra učestvovale su sa 0,41 euro po litru u cijeni dizela (19 odsto ukupnog iznosa), odnosno sa 0,17 eura u cijeni benzina (osam odsto). Ostatak strukture cijene dominantno čine državni nameti, pri čemu akcize i PDV u eurozoni nose oko 44 odsto cijene dizela i 52 odsto cijene benzina, dok sama sirova nafta čini manje od četvrtine konačnog troška.
Evropska centralna banka upozorava da bi novi poremećaji u snabdijevanju mogli zadržati cijene na visokom nivou duže nego što se trenutno prognozira. Analitičari ističu da bi za pad cijenā bilo ključno okončanje sukoba na Bliskom istoku, deblokada Ormuskog moreuza i obnova rada svjetskih rafinerija. Ipak, čak i u slučaju stabilizacije prilika na Bliskom istoku, nastavak poremećaja u radu ruskih rafinerija mogao bi održati rafinerijske marže povišenim u narednom periodu.