Zajednički projekat Društva arheologa Crne Gore i Društva za kulturni razvoj Bauo

Projekat „Prošlost za budućnost: pola vijeka strukovnog udruženja arheologa u Crnoj Gori“ predstavlja sveobuhvatnu inicijativu usmjerenu na afirmaciju arheologije kao savremene, društveno relevantne i strateški važne humanističke discipline u Crnoj Gori, kao i na institucionalno i profesionalno osnaživanje Društva arheologa Crne Gore.

Polazeći od činjenice da arheologija ima ključnu ulogu u razumijevanju, interpretaciji i prezentaciji kulturne baštine, projekat teži da ovu disciplinu pozicionira u središte savremenih kulturnih, obrazovnih i razvojnih politika, ali i da odgovori na izazove koje donosi savremeni radni i društveni kontekst.

Projekat tokom cijele godine realizuju Društvo arheologa Crne Gore iz Podgorice i Društvo za kulturni razvoj „Bauo“ iz Petrovca na Moru, uz podršku Ministarstva kulture i medija, kroz Konkurs za raspodjelu sredstava za finansiranje programa nevladinih organizacija „Jačanje strukovnih udruženja u kulturi“ za 2025. godinu.

Poseban fokus projekta stavljen je na jačanje profesionalne zajednice arheologa kroz unapređenje stručnih i organizacionih kapaciteta Društva arheologa Crne Gore kao krovnog strukovnog udruženja u ovoj oblasti. Time se doprinosi boljem institucionalnom pozicioniranju Društva, njegovoj većoj vidljivosti i aktivnijoj ulozi u javnim politikama i procesima donošenja odluka u oblasti kulture i zaštite baštine. Istovremeno, projekat prepoznaje potrebu za kontinuiranim razvojem individualnih kompetencija članova/ica, naročito u segmentima koji prevazilaze okvire formalnog obrazovanja, a koji su od presudnog značaja za savremenu profesionalnu praksu.

U tom smislu, projekat obuhvata aktivnosti usmjerene na razvoj tzv. „mekih vještina“, uključujući poboljšanje znanja u oblasti zaštite profesionalnih prava, snalaženja u normativno-institucionalnim okvirima, pisanja i upravljanja projektima, komunikacije s javnošću, kao i digitalnih kompetencija. Ovim pristupom odgovara se na sve izraženiju potrebu za multidisciplinarnošću, inicijativnošću i sposobnošću samostalnog djelovanja arheologa, kako unutar sektora kulture i obrazovanja, tako i u širem društvenom i međunarodnom kontekstu.

Očekivani rezultati projekta ogledaju se u unaprijeđenom statusu arheološke zajednice u Crnoj Gori, povećanoj produktivnosti i vidljivosti Društva, kao i u proširenju njegovog članstva. Dugoročno, projekat doprinosi izgradnji snažnije, kompetentnije i društveno angažovanije arheološke zajednice, sposobne da aktivno učestvuje u oblikovanju kulturnih politika i očuvanju bogatog kulturnog nasljeđa Crne Gore, u korist sadašnjih i budućih generacija.

U okviru projekta prva kompleksnija aktivnost je dvodnevni događaj koji će se održati 21. i 22. marta 2026. godine u Petrovcu na Moru. Ovaj događaj okuplja članove Društva, kao i istraživače i stručnjake iz relevantnih institucija u zemlji i inostranstvu, sa ciljem predstavljanja najnovijih istraživanja, razmjene znanja i jačanja profesionalne saradnje u oblasti arheologije i kulturne baštine.

Skup s naučnim saopštenjima, koji će biti održan prvog dana (21. marta), obuhvata više tematskih sesija u okviru kojih će svoja izlaganja predstaviti brojni istraživači. U okviru prvog dijela programa, posvećenog praistorijskoj arheologiji, učestvuju Vasilije Marojević, Srđan Delić i Nikola Borovinić sa temom „Jedan osvrt na arheologiju lovaca-sakupljača na području Nikšićkog polja“, zatim Nikola Borovinić sa izlaganjem „Arheološka istraživanja pećine u Čanju“, Milica Radović sa radom „Mikromorfologija tla i FTIR spektroskopija u analizi arheoloških sedimenata – primjer lokaliteta Crvena stijena“, kao i Mile Baković sa temom „Kultura Mala Gruda – Gruda Boljevića ili specifičnosti zajednice skadarskog basena: pitanje socijalne diferencijacije i oblikovanja društvene elite, prvi prinčevi Evrope na prelazu iz IV u III milenijum prije nove ere“.

U drugoj sesiji, na temu mlađe praistorijske i antičke arheologije, učestvuju Mile Baković i Ivana Medenica, koji će govoriti na temu „Arheološka istraživanja tumula Kneževića glavica“, zatim Petar Ćosović s radom „Mlađe gvozdeno doba u pljevaljskom kraju – stanje istraženosti i problemi interpretacije“, Goran Pajović s predavanjem „Izrada 3D modela nagrobnih spomenika s antičke nekropole Municipium S... u Pljevljima i njihova iskoristivost kroz animaciju“, kao i Željko Kalezić, Mile Baković i Goran Škatarić sa zajedničkim saopštenjem „Arheoturistička i geoturistička valorizacija lokaliteta Duklja sa posebnim osvrtom na vilu urbanu sa hipokaustom iz IV vijeka“.

Treća sesija o kasnoj antici i srednjem vijeku okuplja izlagače Miloša Živanovića i Ivanu Živanović s radom „Grob ugledne Rimljanke iz Dokleje“, Predraga Lutovca s temom „Rano hrišćanstvo crnogorskog Polimlja kroz rezultate novih arheoloških istraživanja“, Vlada Lutovca koji će imati izlaganje naslovljeno „Ubiciranje sjeveroistočne granice Prevalisa: razmatranje pravca granice na osnovu dosadašnjih arheoloških svjedočanstava“, Stanka Jovanovića koji će se predstaviti radom „Novi podaci o lokalitetu Brijeg u Bjelopavlićima“, kao i Dejana Draškovića i Đorđa Milosavljevića s temom „Intervencije radi poboljšanja pristupačnosti duž identificiranih ruta u okviru Starog grada Bara“.

U završnoj sesiji, koja se bavi novijim periodima, te multidisciplinarnim istraživanjima i savremenim tehnologijama, učestvuju Jelena Čelebić s temom „Galeotti – veslači na galijama u građi Istorijskog arhiva Kotor iz XVI i XVII vijeka: prilog proučavanju maritimnog kulturnog predjela Boke Kotorske“, Dušan Medin i Adnan Kaljanac sa radom „Budvanske antičke nekropole u svijetlu pisma iz 1938. godine: arhivski trag iz Sarajeva“, Roberto Golović sa temom „Danuvina alacris – primjeri dobre prakse“, kao i Filip Popović sa izlaganjem „Podvodno kulturno nasljeđe Crne Gore između ugroženosti i savremenih metoda zaštite“.

Drugog dana, u nedjelju, 22. marta, biće održana Godišnja skupština Društva arheologa Crne Gore, koja predstavlja važan segment projekta, usmjeren na sagledavanje dosadašnjih rezultata rada, definisanje budućih strateških pravaca razvoja i dodatno jačanje profesionalne kohezije članstva.